10 jaar later & straks met dezelfde kater?

 

Voor de oude rockers onder ons is Ten Years After, een hardrock-band met psychedelische randjes, die furore maakte op Woodstock én met Alvin Lee een gitaargod in zijn midden had.

A-kant: I’d Love To Change The Word.
B-kant: Let The Sky Fall

Diezelfde oude rockers hadden misschien – milder geworden door de jaren én opgeschoven in de maatschappelijke orde tot fatsoenlijke burgers – een gedeelte van hun spaarcenten in bankaandelen gestopt. De zogenaamde “goede huisvader”- aandelen. Een goed idee tot het kaartenhuisje met veel gedruis -als was het een oorverdovende drumsolo-  in 2008 in elkaar stortte.

De B-kant van hiernaast vermelde single realiseerde zich, terwijl je met hippie-idealen toch eerder gehoopt had dat de A-kant had gewonnen.

Inmiddels is Alvin Lee overleden, maar het leed over de toen verloren spaarcenten zal gebleven zijn.

10 Years After 2008 : de lessen geleerd?

Heeft de financiële crisis uiteindelijk geleid tot ingrepen in het financieel systeem, zodat eenzelfde catastrofe zich niet meer kan herhalen? 

Neen, als we het rapport van Finance Watch met als titel “Ten Years After: Back to Business as Usual” mogen geloven.

Finance Watch is een Europese NGO, opgericht in de nasleep op de financiële crisis van 2008. met als doel een tegengewicht te bieden aan de financiële lobby. Waar deze laatste zich inzetten om  zo weinig mogelijk in hun ontplooiing gehinderd te worden, probeert Finance Watch met technische argumenten te lobbyen om bij het maken van financiële regelgeving het openbaar belang voorop te stellen. Consumentenbelangen, democratie, ongelijkheid, planeet en stabiliteit zijn aandachtspunten.

Never waste a good crisis

Met het ineen klappen van grote investeringsbanken als Lehman Brothers, nu 10 jaar geleden, bleek hoe kwetsbaar het financieel systeem was.

In de jaren voordien had de financiële wereld immers zijn band met de reële economie én met de noden van de gemeenschap verloren.

Met grote financiële hefbomen (voor iedere € 100, die in risicovolle beleggingen geïnvesteerd zat hadden de 4 Belgisch grootbanken in 2008 gemiddeld slechts 10,4 % als buffer voor problemen opzij gezet), probeerden ze hun winst te maximaliseren.

Finance Watch stelt in een recent rapport dat de regelgeving die na de crisis tot stand kwam niet krachtig genoeg is om de toen blootgelegde structurele kwetsbaarheden weg te werken. Volgens hen is daarbij the window of opportunity om tot een fundamentele herschikking van de globale financiële sector te komen verkeken.

Een waaier van pijnpunten.

In een publicatie van 44 pagina’s schreven ze hun analyse neer. Ze trekken volgende conclusies:  “10 jaar later & straks met dezelfde kater?” verder lezen

Gemeenteraadsverkiezingen 2018: is duurzaam beleggen een item?

 

Op 14/10 mag de burger nog eens zijn stem uitbrengen voor de plaatselijke besturen.

We deden een kleine steekproef (5 geselecteerde gemeentes) rond de vraag of politieke partijen ook een standpunt formuleren rond het beleggingsbeleid binnen hun stad/gemeente.  Is er aandacht voor duurzaam beleggen? Voor Antwerpen, Kortrijk en plattelandsgemeente Wielsbeke was thema onvoldoende aanwezig,  zo niet totaal afwezig.

Voor wat Gent betreft baseren we ons op de peiling die het Gents MilieuFront (GMF) een tijdje terug uitvoerde. In een bevraging rond 20 concrete stellingen -wij zoemen in op stelling 18- werden de meest relevante politieke partijen uitgenodigd om hun mening te geven.

Het Vlaams Belang werd er als niet-democratisch weggezet én niet bevraagd. Enig zoekwerk rond hun standpunt ter zake leverde mij echter geen relevante informatie op.

Stelling 18 uit de enquête van  GMF luidt “ Elk pensioenfonds of belegging van Stad Gent dat niet-duurzame energieproductie financiert, wordt herbestemd.

De mosterd voor deze stelling werd duidelijk gehaald bij Divest Gent.

Er lijkt echter een kloof te gapen tussen de formulering van de stelling én de standpunten van de achterliggende beweging. De alliantie van meer dan 80 organisaties uit het middenveld wil een terugtrekking uit zowel fossiele energie als uit andere onethische investeringen en wil hiertoe strikte uitsluitingscriteria laten hanteren.

De stelling focust vooreerst alleen op investeringen in brandstof. Ze geeft verder ook niet de richting aan waarin er volgens haar zou moeten geïnvesteerd worden.

Je kan dus uit de antwoorden niet zo maar besluiten dat wie akkoord gaat met de stelling automatisch ook duurzaam zal investeren als ander thema’s dan energieproductie betrokken zijn. En binnen een stad/gemeente zijn er natuurlijk tal van andere geldstromen.

De formulering laat dus ruimte voor politique politicienne: “vage antwoorden, die tot weinig afdwingbaar engagement leidden.” Antwoorden, die alleen bij eerste lezing goed klinken, maar meer vragen oproepen als je er dieper op in gaat.

De antwoorden in kwestie vindt u hieronder. We hebben ze telkens voorzien van onze commentaar. Het is niet onze ambitie om “Gemeenteraadsverkiezingen 2018: is duurzaam beleggen een item?” verder lezen

Duurzaam pensioensparen: een 2e schaap over de dam.

 

Star Fund gaat duurzaam. NNIP drukt haar engagement door

2018 lijkt dan toch nog een jaar te worden waarin duurzaam pensioensparen haar doorbraak beleeft. Het maakt ook duidelijk dat Belgische banken zich alsnog profileren op een trend die ze niet langer kunnen negeren.

Nadat KBC in de lente bekend maakte dat ze haar eigen pensioenspaarproduct van een duurzame loot voorzag (momenteel zou 1 % van haar pensioenspaarders de switch naar KBC Pricos SRI gemaakt hebben als we de financiële pers mogen geloven), werd in alle stilte een grotere stap gezet door ING.

De volledige portefeuille  (4,3 miljard € ) van haar pensioenspaarproduct Star Fund wordt overgeschakeld naar duurzaam beleggen. Hier geen vrijblijvendheid én keuzevrijheid meer voor de klant. De beheerders van het “Duurzaam pensioensparen: een 2e schaap over de dam.” verder lezen

De eigen portefeuille in augustus 2018

 

De voorbije maand doofde de vakantie stilletjes uit. Gedurende deze periode  mocht Griekenland zijn krukken weggooien te staan en diepte de crisis in zijn buurland Turkije verder uit. Erdogan rekent op Allah om uit het moeras te raken.

In Techland knalde Amazon door – (+ € 2.000 / aandeel) en autobouwer Tesla tegen de muur. Diens CEO lijkt het vertrouwen van meer beleggers kwijt te raken door zijn vlucht vooruit rond delisting én het gevonden geld hiervoor. Ook zijn uitgesponnen werkethiek lijkt wonden na te laten. Het valt te bezien wie hier munt uit slaat. In het beste geval gaat het hier om de extra mile, die  CEO Musk loopt om zijn kindje definitief levenskrachtig te houden.

Wat nu Mr. Hulot? Des Vacances?

En in Frankrijk springt milieuminister en – icoon Nicolas Hulot uit de regeringstrein omdat de hervormingen te traag gaan en hij er geen vat op krijgt. President Macron krijgt zo een nieuwe smet op zijn blazoen.

Maar door dit alles heen bleef de grote droogte lang het gespreksonderwerp bij uitstek.

De eigen portefeuille kon ook genieten van het zonnetje. Ze groeide lichtjes aan en bereikt nu een YTD-rendement van 3,58 %. Dit niettegenstaande 5 onderdelen ervan op verlies staan. “De eigen portefeuille in augustus 2018” verder lezen

Beleggen met een laag CO2-risico

 

Koolstofuitstoot is schadelijk. Het draagt bij aan de klimaatopwarming. Beleggers worden steeds gevoeliger rond deze problematiek. Mede onder impuls van think tanks als Carbon Tracker en actiegroepen als 350.org.

Om de doelstellingen van Cop21 (klimaatovereenkomst van Parijs) te halen moet er een forse reductie van deze uitstoot komen. Zo fors zelfs dat het grootste deel van de fossiele brandstoffen best gewoon blijft waar ze zit. In de grond én onontgonnen.

Illustratie uit Wikipedia. De kleine cirkel is wat er nog mag ontgonnen worden om met kans op succes de temperatuurstijging tegen 2050 onder de 2 ° Celsius te houden. De rest van de grote cirkel zijn voorraden die nog in de grond steken. Ze zijn echter voor een groot deel in handen van oliebedrijven, wiens beurswaarde doorgaans nog berekend wordt inclusief de niet-ontgonnen voorraad. Als we de klimaatopwarming echt willen bestrijden zullen deze voorraden dus waardeloos worden. Dit zou een nieuwe financiële crisis kunnen veroorzaken vrezen sommigen. Vandaar dat men ook spreekt van “stranded assets“, activa wiens waarde niet meer ten gelde kan gemaakt worden.

 

Mijn beleggingen zijn toch niet volgestopt met investeringen in fossiele brandstoffen?” is daarom 1 van de vragen waar wij vaak mee geconfronteerd worden.
“Beleggen met een laag CO2-risico” verder lezen

Biedt duurzaam beleggen een beter langetermijnrendement?

 

De disclaimer dat rendementen uit het verleden geen garantie zijn voor deze in de toekomst, kennen we onderhand wel. Maar wil dit ook zeggen dat er niets valt af te leiden uit het (recente) verleden? Natuurlijk niet. Zeker als je een tendens onwaart, kan het nuttig zijn om die verder te analyseren. En er eventueel op in te spelen.

Immers er is een beurswijsheid die luidt: “The trend is your friend (until the end when it bends)”. Deze woorden worden alleen door contrarians in de wind geslagen.

Motto van een contrarian. Maar heeft deze ook gelijk?

De vraag die we hier stellen is “is duurzaam beleggen een dergelijke trend? En zo ja, is het zinvol deze trend te volgen?” Bij gebrek aan een glazen bol, moeten we voor het antwoord toch even in de achteruitkijkspiegel kijken.

En dan blijkt dat het antwoord 2 keer “ja” is.

  1. Ja, duurzaam beleggen is een trend.
  2. En ja, het is zinvol om deze trend te volgen.

In de rest van dit artikel gaan we in op deze 2e ja. We focussen op 2 situaties: Europa én de wereld.

De Europese Scene.

Beleggen is als goede jazz: Boeiend, maar ook wel eens vermoeiend.  Met zowel dissonante – als melodische momenten. Sommigen krijgen er hoofdpijn van, anderen worden euforisch.

Als we op langere termijn (+/- 15 jaar) de evolutie van de MSCI Europe (grafiek en verdere toelichting telkens in de link)bekijken, dan zien we uiteraard een gekende beweging.

Tot en met medio 2007 een fors opgaande lijn. Met daarna tot midden maart 2009 een vrije val. Vervolgens tot begin 2011 een inhaalbeweging, gefnuikt door de Eurocrisis. Vanaf 2012 gaat het dan terug fors omhoog, maar sinds 2015 lijkt het vet van de soep.

Hierdoor noteert de MSCI Europe momenteel relatief fors onder de rendementen van de MSCI World.

Waar beiden in juli 2003 op 100 stonden, staat de MSCI Europe in juli 2018 op 295,37, terwijl de MSCI World op 340,98 noteert.  Op een periode van 15 jaar (de grote crisis 2008-2009 incluis) steeg de waarde van de MSCI Europe x 2,95 en die van de MSCI World x 3,4. Al bij al puik.

De MSCI Europe SRI werd later opgestart, maar gelukkig toch net voor de “Biedt duurzaam beleggen een beter langetermijnrendement?” verder lezen

Duurzame fondsen in België: een markt met te veel kraampjes van weinig kwaliteit ?

 

Het dertiende rapport over sociaal verantwoord investeren in België, uitgegeven door Financité rolde samen met het begin van de zomer  van de pers.

Op de downloadpagina van L’investissement socialement responsable 2018 vinden we deze foto: een glazen pot garandeert nog geen transparantie.

Het is niet in het Nederlands beschikbaar. Financité is een Franstalig netwerk dat een spreekbuis wil zijn voor verantwoordelijke – en solidaire financiën.

De auteurs hopen met hun rapporten bij te dragen tot een uitzuivering . Ze willen het kaf van het koren scheiden, zodat de naam “duurzaam” bij spaar- en beleggingsproducten niet meer ijdel gebruikt wordt.

Regelgeving op komst?

  • Ze wijzen er op dat hierrond momenteel  ook binnen Europa initiatieven genomen worden ter bescherming van beleggers met het hart op de juiste plaats. De Europese initiatieven zullen als alles volgens plan verloopt maar tegen 2022 geïmplementeerd worden. Dus daar hangt nog veel onduidelijkheid.
  • Ook in België wordt er  door Febelfin gewerkt aan een voorstel om duidelijkere normen te bekomen. Deze zouden per 01/01/2019 moeten ingevoerd worden. Zie hiervoor ons blogbericht van 27/04/2018. Het rapport maakt groot voorbehoud rond het label dat Febelfin wil lanceren. Het vindt vele omschrijvingen te flou (bijv. uitsluiting van ‘de slechtste’ overtreders tegen… ) én wil ook niet dat alleen de financiële sector de definities bepaalt. Er moet een grotere representativiteit zijn (la représentativité de la société belge dans son ensemble p 23) kunnen bepaald worden wie tot het label toegelaten wordt. Net zoals de controle hierop aan dergelijk representatief orgaan moet toebehoren. Financité lijkt de labeling uit Frankrijk, ingevoerd in 2016 alvast meer genegen te zijn.
  • In een 30-tal pagina’s (tot p 60) wordt ingegaan op diverse topics, waaruit blijkt dat er in het verleden wel veel initiatieven pro ESG zijn/waren op de diverse politieke niveaus in België, maar dat het meestal veel geblaat en weinig wol opleverde. We slaan deze pagina’s over in deze bespreking.

De markt buiten spaarrekeningen of beleggingsfondsen

Eind 2017 waren en 908 producten op de markt die kunnen omschreven worden als beleggingsproducten die duurzaam zijn, zonder dat het gaat over  gereglementeerde spaarrekeningen of erkende beleggingsfondsen. Het totaal bedrag belegt in deze producten bleef nagenoeg constant ( €4,70 miljard).

U kan hierbij bijv. denken aan directe investeringen ( aandelen binnen coöperatieve beweging, obligaties voor rekening van vzw’s, bijeengebrachte gelden voor werkplaatsen met sociaal oogmerk) of zelfs funding van Triodos Bank.

Een brede waaier waar je met je geld je engagement kan laten blijken, “Duurzame fondsen in België: een markt met te veel kraampjes van weinig kwaliteit ?” verder lezen

Elon Musk: primeert ecologie boven mensenrechten?

 

De afkorting E.M. wordt nu meestal nog geassocieerd met Emerging Markets. Landen met een jonge bevolking, welke een economisch hoog groeipotentieel hebben.

Maar stilaan wordt E.M. ook geassocieerd met de initialen van Elon Musk. Een serieel ondernemer (SpaceX, Tesla, Boring Company, … ) met visie en voortvarendheid.  Op deze site werd al herhaalde malen stilgestaan bij Elon Musk (zoek op Tesla). Gezien zijn intrigerend gedachtengoed en onstuitbare dadendrang roept hij extreme reacties op. Beate bewonderaars en fanatieke haters lijken elkaar in evenwicht te houden. Zeker zijn parcours met Tesla wordt daarbij tegen het licht gehouden:

Krachtige groei of doodgeboren? 

Vooral de financiële leefbaarheid van het bedrijf is een hot issue. Niet dat het onmogelijk is om jarenlang met verlies te draaien én uiteindelijk toch forse winst te gaan maken. Het voorbeeld van Amazon maakt dit erg duidelijk.

Een autobedrijf uit de grond stampen vergt natuurlijk erg veel kapitaal. Zeker als je wegens gebrek aan batterijenfabrikanten of laadinfrastructuur ook hier zelf het voortouw neemt. Dan is het vanachter een computer met een spreadsheet wel erg makkelijk om parameters te verschuiven en te concluderen dat het bedrijf uiteindelijk een success of een fail zal worden.

reken je rijk?

Net zoals er nog steeds erg veel Believers zijn, die quasi blindelings hun geld en vertrouwen aan Musk en Tesla geven (+ 400.000 mensen gaven een voorschot van € 1.000 /$ 1.000 bij hun bestelling van Model 3 / vele Teslafans kopen aandelen in de verwachting dat het bedrijf the next big thing zal worden op de aandelenmarkten, …), zijn er erg veel Non-Believers. Deze laatsten gaan ervan

Tucker The Man and His Dream

uit dat Tesla het nieuwe Tucker en Elon Musk de nieuwe Preston Tucker is. Met andere woorden: baas van een niet-levenskrachtig project.

En dit laatste wordt niet gesmaakt door Elon Musk.

Nadat hij eerder dit jaar op een persconferentie over de resultaten van het eerste kwartaal 2018 enkele analisten voor het hoofd gestoten had  door hun vragen onbeantwoord te laten en als “boring” te bestempelen, pakte hij begin augustus uit met de mededeling dat hij het bedrijf van de beurs wou halen en “Elon Musk: primeert ecologie boven mensenrechten?” verder lezen

De eigen portefeuille in juli 2018

 

Overconsumptie : geen feestdag voor het Global Footprint Network

Bloedheet en de blik op sport (WK Voetbal & Tour de France) én vakantie voor de meerderheid van de bevolking.  En te midden van dit alles vieren (nou ja?) we dat Earth Overshoot Day dit jaar op 01/08 valt (vorig jaar nog 02/08).  Op amper 7 maanden tijd verbruiken we wat de aarde op 1 jaar produceert. De komende 5 maanden leven we op de ecologische pof.

Inmiddels zorgt de handelsoorlogsretoriek van Trump voor extra volatiliteit op de financiële markt. Zeker China en Emerging Markets verloren al pluimen.

Tijd om meer bescherming in te bouwen? Of toch maar volatiliteit omarmen?  Hoe niet overdreven reageren leren we niet van Neymar.

De vele onzekerheden (Brexit, Italië) binnen Europa zorgen er voor dat de koersen hier niet oplopen, hoewel dat al enkele maanden door analisten getipt wordt.

De evolutie van de eigen beleggingsportefeuille is deze maand positief op vlak van rendement. Die steeg (YTD) van 0,50 % per 30/06/2018 naar 2,97 % per 31/07/2018.  Het duurzaamheidsgehalte (volgens de SR-rating van Morningstar) ervan  daalde echter ietwat: 4,096 / 5 per 30/06/2018 tegen nu 3,888 / 5. Terwijl 1 fonds een ratingsverhoging kreeg, waren er enkele die genoegen moesten nemen met een ratingverlaging. Redenen hiervoor zijn niet toegankelijk voor de particuliere belegger. Dat dergelijke duurzaamheidsratings trouwens ook niet het nec plus ultra voor de duurzame belegger zijn, kan je hier (Engelse tekst) lezen.

Het einde van juli had ook enkele merkwaardige koersbewegingen in petto (Facebook – 20 %, Twitter -20  % , Umicore ondanks forse omzet- en winstgroei – 6 %, …..). Dit herinnert er ons aan dat bomen niet tot aan de hemel groeien. En dat zoals hoger gezegd de volatiliteit nu echt wel terug van weggeweest is.

 

 

Hoe koosjer is de gepubliceerde portefeuille eigenlijk?

 

In een artikel van 22/08/2012  op deze blog (Welke bedrijven zitten in de gepubliceerde portefeuille ? ) had ik de toenmalige portefeuille wat dieper uitgespit. Maar omdat de beleggingsportefeuille in de voorbije 6 jaar zelf grondig geëvolueerd is én sommige onderdelen ervan  een groot gewicht innemen ((NN (L) Global Sustainable Equities P Cap (+/- 28 %) – Covéa Sélectif (+/- 20 %) –  DPAM Inv B Equities Europe Sustainable B  (+/- 11 %) – La Française IP Actions Euro R (+/- 9 %) ), vond ik het tijd om de oefening van toen even opnieuw te maken.

Even wat dieper graven

Ik heb dus van alle fondsen die deel uitmaken van de eigen portefeuille, nagegaan in welke bedrijven deze investeren (1e helft juli  2018). Dit door raadpleging van hun portefeuillepagina op de site van Morningstar. Daar vindt je de 10 belangrijkste participaties die in het fonds aanwezig zijn. Kleinere participaties blijven onder de radar. De rubricering die je hieronder aantreft is derhalve niet 100 % correct.

Daarna heb ik een weging gemaakt van de gerubriceerde bedrijven op basis van het gewicht dat de fondsen zelf innemen binnen mijn portefeuille.

Vb: bedrijf X blijkt 3 % van de waarde van fonds A uit te maken en tevens 4 % van de waarde van fonds B. Stel dat fonds A 20 % uitmaakt van mijn portefeuille en dat fonds B slechts 10 % uitmaakt van mijn portefeuille, dan maakt het bedrijf X in mijn totale portefeuille  1  %  [(3 x0,2) + (4 x 0,1)] uit .

Concentreren of spreiden? 

Binnen de fondsen zijn er duidelijk 2 strekkingen op te merken.

  1. Sommige fondsen zijn echt overtuigd van hun eigen keuzes en laten die zwaar doorwegen (in de literatuur wordt soms van  convictie fondsen gesproken). We citeren even uit dit artikel  om dit verder te duiden:
    Aan zo’n portefeuille kleven risico’s, maar het stelt een beheerder ook in staat om zijn of haar kunde als stockpicker maximaal te etaleren. Deze manier van beleggen werkt uiteraard alleen in de handen van capabele beheerders die niet alleen met hoge convictie durven te beleggen, maar die dankzij hun geconcentreerde aanpak ook daadwerkelijk het verschil kunnen maken. ... Voorbeelden?

    1. Quest Cleantech Fund B Acc (10 belangrijkste participaties = 51,99 % van het fonds)
    2. Funds for Good Arch.Strategy (10 belangrijkste participaties = 48,69 % van het fonds
    3. BR IM New Energy Fund A2 (10 belangrijkste participaties = 45,44 % van het fonds)
    4. Comgest Growth Europe Acc (10 belangrijkste participaties = 46,47 % van het fonds
    5. Carmignac Emergents (5 belangrijkste participaties = 44,18 % van het fonds)
  2. Ander fondsen blijken minder overtuigd van het feit dat ze de wijsheid in pacht hebben en spreiden veel meer. Voorbeelden?
    1. DPAM Inv B Eq. Europe Sust. B Cap (10 belangrijkste participaties = 20,75 % van het fonds)
    2. DPAM Inv B Equit. NewGems Sustain.B (10 belangrijkste participaties = 19,35 % van het fonds)
    3. DPAM Inv B Eq World Sustainable B (10 belangrijkste participaties = 24,77 % van het fonds)
    4. Triodos Sustainable Equities (10 belangrijkste participaties = 22,85 % van het fonds
    5. Triodos Sustainable Bonds (10 belangrijkste participaties = 22,68 % van het fonds)

De rest van de fondsen neemt zowat een middenpositie tussen deze 2 uitersten in.

Je zou kunnen zeggen dat de portefeuille dus een goede spreiding kent tussen beide opvattingen. De convictiefondsen zouden in theorie het meest volatiel moeten zijn (in positive zin als de beheerders het juist voor hebben én in negatieve zin als ze de bal verkeerd slaan).

Is er veel overlap tussen de verschillende fondsen? 

Met andere woorden: vissen de duurzame fondsen niet allemaal in dezelfde vijver? In 2012 bleek dit niet het geval te zijn. In 2018 is dit nog steeds niet zo. De vrees dat duurzaamheidscriteria bij beleggen leiden tot eenheidsworst is derhalve ongegrond. Natuurlijk, er zitten overlappingen tussen de investeringen. Maar als 100 mensen een auto moeten kiezen is de kans groot dat er ook meer dan 1  keer voor BMW gekozen wordt natuurlijk.

Terwijl in 2012 de belangrijkste participatie slechts 1,06 % uitmaakte op de “Hoe koosjer is de gepubliceerde portefeuille eigenlijk?” verder lezen